16 september 2018 |
0
0

Fascinerend, bijzonder, briljant, schokkend en knap

Vijf kunstenaars geven zich in de expositie ‘Dementie in cultureel perspectief’ in de toren van abdij Mariënkroon, die zondag 16 september door wethouder Peter van Steen van de gemeente Heusden en voorzitter Hildo van Engen van de Stichting Honsoirde geopend werd, bloot met hun kunstwerken over het onderwerp Dementie. Wat bezielt hen?

Muziek

Beeldhouwer Kees van Cappellen uit Nuenen bouwt, ‘braait’, modelleert en zoekt verbinding in zijn werk door een combinatie van materiaal en fantasie. Dat zie je terug in het speciaal voor het dementieproject gemaakte object van een hoofd, gemaakt van een ijzeren frame en doorsneden met sleutels, de toonladders van het liedje ‘Altijd Is Kortjakje Ziek’. Het symboliseert het belang van muziek voor het brein en het gemoed van de demente mens. Ook prachtig uitgebeeld is de problematiek in twee beelden, oftewel twee hoofden van dezelfde persoon. Aan de zijkant van het ene hoofd is een stuk afgebrokkeld. Het andere hoofd kijkt verwonderd naar dat hoofd, van hemzelf, naar het ontbrekende stuk, alsof de persoon zich afvraagt hoe het kan dat hij een stuk van zichzelf is kwijtgeraakt. Van Cappellen werkt met verschillende materialen en symbolen als roestige spijkers of een schroef als oog.

 

Fragiel

Speciaal ook voor deze bijzondere expositie maakte Thea Schulz uit Rotterdam, afgestudeerd in Monumentale Vormgeving aan de Koninklijke Academie in Den Haag een behoorlijk groot object, dat uitbeeldt dat de ziekte ongrijpbaar is en de mens uiterst kwetsbaar en fragiel. Vanuit een uit diverse materialen samengestelde installatie vliegen delen van het menselijk lichaam, die aan draden hangen, weg. Het symboliseert dat de demente mens zijn controle over het leven verliest en zijn eigenheid uiteindelijk verdwijnt. Schulz begint aan een object en ziet dan wel waar het naar toe leidt, in dit geval bijvoorbeeld naar een grote slab als symbool van de aftakeling en chaos van draden.

 

Onheil

Door het adagium van Inge van Rijsbergen uit Standdaarbuiten dat ‘kunst niet altijd mooi hoeft te zijn, maar je vooral moet raken’, word je op deze expositie overdonderd. “Fascinerend, bijzonder, briljant, schokkend en buitengewoon knap”, zijn de kwalificaties die bezoekers aan haar ‘stoffen mensen’ geven. Oorspronkelijk was Inge modeontwerpster, maar ze is zich verder gaan ontwikkelen als beeldend kunstenaar. Haar inspiratiebron is het dagelijkse leven: vrijheid, vrij denken, verbonden zijn, vergrijzing, veroudering, vrouwelijk en vergankelijkheid. Achterin de lange gang van de expositieruimte staat een naakte, oude vrouw, voorovergebogen, peinzend haar leven te overzien. Op een rek hangen haar kledingstukken, waaronder een korset en staan koffers symbool voor een reis naar het eindige. In een vitrine haar spulletjes, een nertsbontje en avondtasje, afgezet met stenen en gouddraad, eens het symbool voor een rijk en aantrekkelijk leven. Het is niet haar enige beeld van de dementerende mens. Op een bankje in de Colbertzaal zit een vrouw met een hondje, attributen uit de goede, oude tijd en omringd door kraaien. Hier voel je perfect aan dat het onheil naderend is.

Intermenselijk contact

De periode als amateurfotograaf ligt inmiddels achter Hans van der Ven uit Waalwijk, die binnenkort afstudeert aan de fotovakschool in Amsterdam. In zijn studieperiode blijkt de confrontatie met de kwetsbare, oudere mens het beste in zijn creatieve brein naar boven te halen en dat is te zien in de toren van abdij Mariënkroon. Daar tonen zijn foto’s dat hij zich helemaal heeft ingeleefd in de leefwereld van mensen met dementie. Het laat zien dat hij zijn foto’s en films maakt vanuit zijn hart en zich uitleeft in thema’s als: eenzaamheid, intermenselijk contact en kwetsbaarheid. Naast de expositie van zijn sprekende portretten, draait er op gezette tijden in een van de kamers in de gang een film met interviews met familieleden van mensen met dementie. Het was adembenemend stil tijdens de verstilde en fraai vorm gegeven presentatie en menig traantje werd weggepinkt toen Kees Kouwenberg vertelde over zijn vrouw Annie, Tonnie van de Ven over haar man Jan, Jan de Jager over zijn moeder Tinie en Angelien en Jos Bruijsters over hun demente ouders. Die korte documentaire komt keihard binnen, onder andere vanwege de herkenbaarheid en dilemma’s als moeten we kiezen voor opname in een verpleeghuis, op een open of gesloten afdeling? En het besef dat je daarmee je vader of moeder voor de rest van zijn of haar leven opsluit.

Humor

Door de inspirerende schilderijen die Romy van Rijckevorsel uit Vlijmen maakte van portretten met enkele dementerende ouderen, die ze opfleurde met roze of groen haar en spetterende kleuren in het gezicht met trieste, lege ogen, bracht ze Honsoirde op het idee om kunst en muziek met dementie te combineren. Uit haar werk spreekt hoop en bezieling en het is de aanleiding geweest tot ‘Onvergetelijke klanken en kleuren’. Van Rijckevorsel laat twee kanten zien van mensen met dementie. Enerzijds de ontreddering en aftakeling en anderzijds toch ook de lichtere kant ervan door er humor aan toe te voegen door het gebruik van vrolijke en felle kleuren. Het schilderij Seven Sisters toont een bont gezelschap zussen, kakelbont geportretteerd in een chaotische setting die vrolijkheid uitstraalt, waarmee ze als het ware zegt dat het niet altijd kommer en kwe(ij)l is.

 

‘Onvergetelijke klanken en kleuren’ geeft een fraai beeld van wat mogelijk is als je kunst en dementie combineert. Je moet die expositie zien, omdat het toont dat het leven niet oneindig is, maar dat de zon door kan breken als je de mogelijkheden opzoekt.  De expositie is zo mooi dat je hoopt dat na afloop het een reizende expositie wordt, waar nog heel veel mensen van kunnen genieten.

De tentoonstelling in de abdij is nog te bezoeken op zondagen 23 en 30 september en 7 oktober, van 13.00 tot 17.00 uur. Entree € 5,-.

 

16-9-2018 © tekst H. Dingemans, foto’s Ad van Kessel

Vorige
Volgende
Reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Praat mee