Zwanenbroeders en Heusden beide 700 jaar

Het leuke van zo’n twee weken Zomerschool is dat je telkens mensen tegenkomt die je bij een eerdere activiteit ook al zag. Vandaag veel bekende gezichten in een groep van ruim 40 belangstellenden die op deze hete middag het Zwanenbroedershuis wisten te vinden. Daarom zijn er drie gidsen nodig, afkomstig van de Kring Vrienden van ’s-Hertogenbosch.

Grote zaal
Onze groep gaat met Bert van Coenen naar boven, naar de grote zaal. Hier een lange tafel met daarom heen 36 stoelen voor elk van de broeders, 18 protestanten, 18 katholieken, die om en om zitten. Van elk is een mooi geborduurd familiewapen op de rugleuning bevestigd. Veel bekende namen uiteraard, van Bossche en Brabantse families van naam en faam. Twee fraaie bronzen borstbeelden links en rechts van de imposante schouw. Wilhelmina en haar gemaal Prins Hendrik lijken elkaar bewust niet aan te kijken. Van bovenaf zien we de kleine stadstuin liggen, net groot genoeg om er een feesttent op te zetten.

Middeleeuwers altijd bang
Aanvankelijk waren het alleen geestelijken die in de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap zitting hadden. Uit geldnood kwamen daar later rijke leken, ook vrouwen, bij die buitenlid werden. De rijke broeders hielden van een goede, gezamenlijk maaltijd en lieten graag gebraden zwaan aanrukken. Wat maakte de Broederschap zo aantrekkelijk? Het feit dat er vier maal per jaar werd gebeden voor het zielenheil van alle leden, iets waar de Middeleeuwers zich behoorlijk aan optrokken. De Broederschap was een uitkomst voor deze gelovigen, bang als ze waren voor duivels en demonen en de verleiding die deze met zich meebrachten. In die tijd werden door de kerk ook aflaten uitgegeven, dure papieren die strafvermindering in het vagevuur garandeerden. Dat die angst door heel de middeleeuwse tijd een belangrijke rol speelde kunnen we ook zien aan de schilderijen van Jheronimus Bosch, die zelf ook tot de Broederschap behoorde.

Mariaverering gaf verlichting
In de dertiende en veertiende eeuw was de verering van Maria groot. God was voor de mensen op aarde onbereikbaar en almachtig, zijn moeder, ook een mens van vlees en bloed, was een dankbare middelares en moeder voor allen, sicut lilium inter spina, als een lelie tussen de doornen. (Deze spreuk en aanverwante afbeeldingen kom je in het hele huis tegen.) Er kwamen Mariafeesten in de Katholieke Kerk, in de St. Jan had de Broederschap een eigen kapel met een prachtig uit hout gesneden altaar. Fraai vormgegeven koorboeken zijn er getuige van dat in deze kapel veel gemusiceerd en gezongen werd en dat musici uit heel Europa naar ’s-Hertogenbosch kwamen.

Zesendertig proosten
Dan gaan we naar de Proostenzaal. De Proosten vormen het bestuur dat bestaat uit drie leden van het Koninklijk Huis en 4 protestante en 4 katholieke bestuurders, die om het jaar het voorzitterschap bekleden. Er valt veel te bekijken in deze mooie ruimte die voorzien is van uitbundig stucwerk en een zeer bijzondere kachel die vandaag niet hoeft te branden. Het is warm genoeg, want de hoge ramen mogen niet worden voorzien van dubbelglas omdat het hele pand een Rijksmonument is.

Bevrijd, bezet en oecumene
Waar komen die protestanten in de Broederschap vandaan? Meegekomen met Fredrik Hendrik die in 1629 de stad bevrijdde of bezette, het is maar vanuit welke hoek je het bekijkt. De kanonnen op de Citadel staan niet voor niets gericht op de binnenstad waar die verdraaide Papen misschien nog wel eens stampij zouden kunnen maken. Maar de prins had veel respect voor de Broederschap en zoekend naar een oplossing werden in 1641 de statuten radicaal herzien. Protestanten mochten lid worden, de Mariaverering was niet meer het hoofddoel, maar de bevordering van het Christendom in zijn algemeenheid en het geven van onvoorwaardelijke hulp en steun aan elkaar en aan de naasten.

Zwaan als kraan
We nemen nog een kijkje in de keuken, waar drinkglazen en een door Koningin Wilhelmina geschonken bokaal te bewonderen zijn, en in een kleine museumruimte. De zwaan is overal terug te vinden, zelfs als kraan en als schommelstoel. Na een boeiend filmpje met René Bastiaanse als verteller is het mooi geweest. De bezoekers bedanken de gids en gaan op weg naar de Bibliotheek om aldaar de dorst te lessen. Voor de rest van deze week staat er nog een hele reeks leuke en interessante activiteiten op het programma. Hopelijk vallen er niet te veel senioren uit door de aangekondigde hittegolf.

23 juli 2018 © Tekst Annelies van der Sanden, Foto’s Ad van Kessel

Vorige
Volgende
Reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Praat mee