Met de Zomerschool op excursie naar de spuisluis

De Zomerschool voor Senioren in Heusden verzorgt al voor het negende jaar activiteiten gedurende twee vakantieweken in juli. Het aanbod is breed, de belangstelling is groot. Ruim 450 aanmeldingen voor één of meer dagdelen maken dat een goede administratie wenselijk, zelfs noodzakelijk is. Chapeau voor het vrijwilligersteam dat dit tot in de puntjes verzorgt.

De excursie naar Spuisluis Crèvecoeur op dinsdag 17 juli is tot de laatste plaats volgeboekt, het gezelschap telt behoorlijk wat mannen. Dat zal bij sommige van de activiteiten van de Zomerschool wel anders zijn. Er staan twee gidsen klaar, Ad Hartjes en Jos Peters weten alles over de functie en de werking van de spuisluis en over de in 2012 aangelegde Vispassage Crèvecoeur die met deze droogte goed zichtbaar is.

Droogte
Op weg naar de ‘place to be’ van vandaag lijkt het landschap op een verdorde prairie. Aangekomen bij de sluis staan enkele leergierigen al met belangstelling te kijken naar de grote grijparm van de reiniger die volautomatisch het losse vuil uit het water schept zodat het kroosrek niet verstopt kan raken met rommel die grotendeels door de mens in het water is achtergelaten. Binnen kijken we van bovenaf in de openingen in de sluis waar momenteel niet veel water in staat. Het peil van de Maas is laag vanwege de droogte. “Toch is er nog genoeg over voor de boeren om hun land met oppervlaktewater te beregenen” vertelt Jos “als ze het maar niet allemaal tegelijk doen!”

Waterhuishouding
De spuisluis verzorgt de waterhuishouding van Oost-Brabant door lozing van overtollig water van de Dommel, de Aa en de Zuid-Willemsvaart op de Maas, waarbij het Drongelens kanaal als alternatief voorhanden is voor een gestremde of beperkte lozing van water bij Crèvecoeur. Scheepvaart kan via de schutsluis Engelen van en naar ’s-Hertogenbosch. De ene vraag na de andere krijgt Jos voor zijn kiezen, hij wordt er alleen maar enthousiaster van. Hij werkt dan ook heel wat jaartjes bij het waterschap en heeft al doende een lading kennis opgedaan die hij graag deelt met de geïnteresseerde senioren.

Kleppen dicht of open
In de bedieningskamer hangt en staat alle apparatuur om de sluis computergestuurd te bedienen. Afhankelijk van de situatie, debieten (debiet staat voor de hoeveelheid water die per tijdseenheid passeert) en waterstanden worden de kleppen geheel of gedeeltelijk gesloten. Mocht de stroom uitvallen, dan wordt het geheel door generatoren van stroom voorzien. Veiligheid voor alles en daarom weet het hoofdkantoor ook precies wat er gebeurt en kan in geval van nood een waarschuwing doorgeven of rechtstreeks ingrijpen.

Beginnersfoutje
Gids Ad Hartjes neemt de groepen mee naar de vistrappen. Een prachtige, kunstmatig aangelegde beek die in een slinger van 250 meter en via 22 het hoogteverschil overbruggende trappen om de spuisluis heen kabbelt. De vis kan nu, aangetrokken door de lokstroom, stroomopwaarts de spuisluis passeren en zijn weg vinden naar het stroomgebied van Dommel en Aa. Ook andere waterdieren zoals de bever maken gebruik van deze passage en de grote bomenveller is onlangs gespot in de Dieze! Om een idee te hebben van het aantal vissen dat de passage overleeft (reigers en ooievaars hebben de ondiepe trappen ontdekt) worden ze geteld via elektrische velden op de laatste sluismuurtjes. In het begin hadden die een te hoge lading en kwamen veel vissen, in Ad Hartjes’ woorden, ruggelings voorbij. Door schade en schande wijs worden, dat is bij de vistrappen echt aan de orde. De openingen tussen de stenen bleken bijvoorbeeld in eerste instantie te smal, ze moeten  zo ruim zijn dat ze niet makkelijk dichtslippen met plastic afval. Ook blijkt de waternavel een lastpak en ziet men liever niet dat wildwaterkanoërs de vispassage als oefenterrein gebruiken.

Primaire waterkering
Om de beek van water te voorzien zijn er openingen gemaakt in de Maasdijk. Omdat deze laatste een primaire waterkering is – hij beschermt het achterland tegen hoog water – gelden er extra veiligheidsmaatregelen. In elk van de drie kokers van het kunstwerk (waterwerk) waarmee de vispassage de dijk doorkruist, zit een dubbele set automatisch werkende schuiven die bij hoog water dichtgaan, maar die ook met de hand bedienbaar zijn.

Dankbare studenten
De toehoorders, grotendeels op de fiets toegestroomd vanuit alle kernen van Heusden, zijn onder de indruk en erg tevreden over deze informatieve ochtend. De vele vragen die gesteld werden zijn met plezier en kennis van zaken beantwoord. Een pientere leerling heeft ontdekt, dat de naam Crèvecoeur letterlijk ‘hartenzeer’ betekent en is overgenomen van het gelijknamige fort dat in 1587 *gesticht werd. Kortom, dit uitstapje vormde een van de vele leerzame activiteiten van wat niet voor niets Zomerschool heet. Op naar de volgende excursie.

* De naam van het fort is pas in latere stukken opgedoken. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog liet Maurits het fort met zeven bolwerken uitbreiden; in 1601 en 1603 diende het als uitvalsbasis voor vergeefse aanvallen op ‘s-Hertogenbosch. Pas vanaf dit moment ziet men de naam Crève-coeur verschijnen.

17 juli 2018 ©, tekst Annelies van der Sanden, foto’s Ad van Kessel en Annelies van der Sanden

Vorige
Volgende
Reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Praat mee