lagere school drunen wolfshoek 19133
24 maart 2018 |
2
0

Spaanse griep in Heusden 100 jaar geleden, Heus-story 10

‘Liggen te griepen’ 

Velen van ons ‘liggen’ niet te etteren, klieren, zaniken, zeiken en zieken, maar zijn letterlijk ziek van de griep. De huidige griepgolf tiert – aldus het Brabants Dagblad van 6 maart jl. – welig voort. Per 100.000 Nederlanders meldden zich zo’n 162 met griepklachten bij de huisarts evenveel als vorige week en dat is ruim drie keer boven de epidemische grens. Een epidemie van nu al veertien weken. Griepgolven zijn er wel vaker, maar die van exact honderd jaar geleden in het laatste jaar van WO I brak alle treurige records. De hierboven afgebeelde Drunense onderwijzers blijken twee van wereldwijd tientallen miljoenen dodelijke slachtoffers. Over hoe de wel eens als “stil drama” omschreven H1N1-griep ook de inwoners van de huidige gemeente Heusden in zijn “Grippe”, letterlijk in zijn greep kreeg, gaat Heus-Story nummer 10. Vandaag deel 1 over de eerste golf in 1918. Deel 2 volgt binnenkort.

Booze Griep! ga mij voorbij”

Griep een jaarlijks wederkerend fenomeen. Zo plaatste bijvoorbeeld de Echo van het Zuiden naar aanleiding van de grote griepgolf in 1890 een alleraardigst gedichtje uit 1832, toen het klaarblijkelijk ook al goed raak was:

                       “Onder al de booze plagen,                                                                            Die de tijd tevoorschijn riep                                                                          Noemt men ook in onze dagen                                                                      U, o hoog gevreesde Griep!                                                                            Zweed en Deen en ’t fier Brittanje,                                                              Pruisen, Neêrland en Germanje                                                                  Alles hoest en alles kucht;” 

Een grensoverschrijdende epidemie toch ook aanleiding voor enige spot en ironie:

                       “Vrolijk stond de blijde Lize                                                                            Met de bruidstooi om de leeên,                                                                    Lang haar bruigom reeds te wachten,                                                        Om naar het Echtaltaar te treên;                                                                Maar helaas! Zijn grijze vader                                                                    Treedt al kuchende haar nader                                                                    Daar zijn stem al krijschend riep                                                               > Lize! ’t zal vandaag niet lukken;                                                               > Heel de bruiloft ligt aan stukken                                                             > Want de bruigom heeft de Griep.<”.

Hier nog met een kwinkslag, maar even verder in hetzelfde gedicht:

                        ”Alle standen, alle rangen                                                                              Ieder lid der maatschappij,                                                                          Roept met doodskleur op de wangen:                                                       > Booze Griep! ga mij voorbij …<”.

 Een Spaansche Ziekte of een Amerikaanse griep?

Op 3 juli 1918 maakt Nieuwsblad het land van Heusden en Altena de Langstraat en de Bommelerwaard zijn lezers voor het eerst attent op …“De Spaansche ziekte”. Drie dagen later meldt hetzelfde blad, dat “de geheimzinnige ziekte die zich in Spanje zoo angstwekkend openbaarde  … verspreiden gaat over gansch Europa. De nieuwe ziekte wordt Spaansche griep genaamd…”. In de weken hierna berichten de kranten over militairen als eerste slachtoffers in ons land. Gemobiliseerde soldaten, die in staat van paraatheid gedurende de hele duur van de wereldoorlog de neutraliteit van Nederland  moesten waarborgen, lagen ook hier in Heusden en omgeving ingekwartierd.

Ingekwartierde militairen bij familie Van Helvoort te Vlijmen.

Aan de ziekte is overigens niets Spaans, hooguit dat Spaanse kranten in hun neutrale land niet aan de leiband van de censuur hoefden te lopen en zodoende als eerste over met name aantallen slachtoffers berichtten. Iets wat in de oorlogvoerende landen met het oog op een zich ontwikkelende publieke opinie absoluut verboden was. Eigenlijk zou ‘Amerikaanse griep’ een passender omschrijving zijn. Zoals John M. Barry beschrijft in The Great Influenza (2004) werd het virus waarschijnlijk overgebracht door uit Kansas afkomstig Amerikaanse militairen die in het voorlaatste oorlogsjaar naar Europa werden verscheept. Hoe het ook zij de eerste slachtoffers en dragers van het virus in Nederland  zijn eveneens militairen.

Brancards met aangetasten in Heusden

Eind juli 1918 bericht de Echo van het Zuiden: dat te Heusden de Spaanse griep is geconstateerd met name onder militairen en dat daarom elke troepenverplaatsing hier achterwege moet blijven. Verder bericht de krant dat behalve de Buitensociëteit ook de M.U.L.O. school in gebruik genomen is als ziekenzaal. Door bijeenkomsten van de jongeren uit te stellen en de fanfare onder te brengen in de school van de Eerwaarde Zusters kan ook het Patronaatsgebouw in de Putterstraat worden ingericht als noodhospitaal. “Geregeld zien we brancards rijden met nieuwe aangetasten”. Het totaal aantal patiënten blijkt gestegen tot circa 120, maar “bij geen van allen heeft de ziekte een ernstig karakter”. Een geïnterviewde patiënt vertelt na een vierdaags verblijf in de ziekenzaal: de ongesteldheid begint met een oplopende koorts tot 40 graden, keelpijn en “moeheid in de beenen”. In Herpt moeten op één dag zelfs 5 aldaar ingekwartierde militairen naar het hospitaal worden overgebracht. Op 10 augustus meldt de Echo dat de griep onder de militairen afneemt , maar “thans zijn offers zoekt onder de burgerij”. Het Nieuwsblad  vervolgt op 17 augustus: met de Spaanse griep begint het te minderen, het Patronaatsgebouw is weer volledig ontruimd.

Het eerste grote gebouw aan de rechterzijde is het patronaat circa 1920

Wanneer echter in diezelfde week drie van de in Heusden gestationeerde soldaten aan de griep bezwijken, geeft De Echo, in een welhaast understatement, als commentaar: “de aard der ziekte is dus niet meer zoo geheel onschuldig”. De 28e augustus tenslotte schrijft het Nieuwsblad: de Spaanse griep is hier zo goed als geweken.

Spaansche griep omslag Nieuwe Amsterdammer juli 1918 Piet van der Hem

Omslag van de Nieuwe Amsterdammer juli 1918, litho Piet van der Hem

Tegen het eind van de zomer is de eerste griepgolf, die in het voorjaar van 1918 begon en begin juli ook onze gemeente bereikte, voorbij. Via de ingekwartierde militairen raakt ook de Heusdense burgerij besmet. Afgezien van een beperkt aantal dodelijke slachtoffers zijn de meeste mensen een paar dagen goed ziek, maar er daarna weer bovenop. Dat geldt zeker niet voor de tweede veel besmettelijker golf van het virus, dat tussentijds sterk gemuteerd is en zoals deel 2 zal verhalen in het najaar van 1918 ook Heusden hard zal treffen.

Einde deel 1 © frank durant

 

 

Vorige
Volgende
Reacties

    […] gaat Heus-Story nr. 10 in twee delen. Ging het eerder over de eerste golf van de Spaanse griep in 1918, in dit deel 2 komt de tweede golf aan de orde; een pandemie van ongekende […]

    Beantwoorden

    […] omwenteling erger en gevaarlijker dan de epidemische Spaanse ziekte, die – zoals al eerder in Heus-Story 10  beschreven  – ook in ons land  juist in die tijd duizenden dodelijke slachtoffers maakte. […]

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Praat mee