01 januari 2013 |
0
0

Van de prins geen kwaad (1)

bartoni-1

Kunnen beschikken over een groot fotoarchief nodigt uit om op zoek te gaan naar de geschiedenis en tradities van het carnaval in Knotwilgendam (Vlijmen), naar het wat en hoe, wanneer en waarom en dan met name in carnavalsperiode tussen 1977 -1986.

Prins Huipino XI is in Vlijmen welhaast legendarisch. In de periode waarin hij de scepter zwaait, van 1960 tot 1982, wordt het carnaval in Knotwilgendam, dat wat in de versukkeling was geraakt, uitgebouwd tot een sterk sociaal gebeuren, waarbij vrijwel alle geledingen in het dorp betrokken werden.

Knotwilgendam was destijds een sterke vereniging, een goed geoliede machine, waarin ieders talenten gebruikt werden. Een spijker op de juiste plaats in het hout slaan of maken dat dranghekken op tijd op hun plek worden geplaatst, zijn namelijk net zo belangrijk als een speech voorbereiden voor op het bordes. Leg De Knotwilger van pakweg 1986, het programmabuukske met de prijs wè unne gek er vur gift, naast die van 2013 en je krijgt een goede indruk van een andere periode en verschil in het handhaven van tradities en gebruiken.

Na 22 jaar vond Nico de Vaan, oftewel prins Huipino XI, het in 1982 welletjes en zocht hij naar een geschikte opvolger. Het jaarlijkse ‘snertkonsert’ werd in dat jaar aan elkaar gepraat door Bart van Dal (10-6-1953), die daarmee indruk maakte op enkele leden van Knotwilgendam. Ze vonden hem ‘uit het goeie hout gesneje’ en niet veel later werd hij gepolst om prins Carnaval te worden.

huipino-intocht-1981


Op bezoek bij ex-prins Bartoni

Natuurlijk was Bart vereerd, maar ook sceptisch, want Huipino opvolgen, die omringd was door een hechte vereniging met een zich steeds uitbreidend netwerk dat als een soort familie of vriendengroep opereerde, vond hij nogal wat. Ook het feit dat hij in die periode gemeentebode was en dan als prins tijdens carnaval in een omgekeerde rol met zijn werkgever om zou moeten gaan, vond hij gevoelig liggen. Daarom wordt er met B&W gepraat. De gemeentesecretaris is aanvankelijk een beetje huiverig, maar toenmalig burgemeester Van Greunsven vond het prachtig en gunde zijn bode het buitenkansje en zei dat hij deze kans maar een keer zou krijgen en er vooral van moest genieten.

2013 1-bartoni-v-greunsven

Dat jaar won Het Zootje, evenals het jaar daarvoor, de bokaal voor de Knotwilgendamse carnavalskraker. Het Zootje, een samenraapsel van vrienden en bekenden van sporters en jongerenkoorleden, dwars door alle tradities van carnavalspekskes en -clupkes en lange oefenperiodes, won het met een door Sjef van Engelen gecomponeerd lied over de schuchtere jongen die op carnaval ‘het medje’ waarop hij een oogje heeft, durft te benaderen: ‘Hee Jaans’, met een magistrale ‘Jaansrol’ van zanger Hans Rommen. Heel de Kwikkert stond weer op zijn kop. Mario del Pota, een van de verliezers verliet via de tafels de zaal. Dat was nog eens een binnenkomertje voor de nieuwe prins. De bui van Mario zakte gelukkig snel, want ook hij zag in dat met goedwillende jongeren het nieuwe carnaval zijn intrede deed, maar ook dat de tradities voortgezet werden.

ut-zootje-op-het-stort

Ut Zootje

Geruggesteund door slotvoogd Nico de Vaan, gaat Bart zijn rol spelen. Dat doet hij door vroeg in de avond medailles aan de juiste personen uit te reiken, waarmee meestal de toon gezet wordt, omdat die mensen vereerd zijn en vanzelfsprekend op de hand van de prins en gevolg. Het voorkomt een hoop narigheid. Na zijn eerste carnaval gaat prins Bartoni op Aswoensdag weer gewoon aan het werk als gemeentebode. Hij wordt dan door de burgemeester ontvangen met haring die ze samen weghappen. “Nou Bart, lever die sleutel maar weer in en dan zou ik graag hebben dat je nu een kopje koffie voor me haalde”, zei burgemeester Jan van Greunsven, die volledig achter Bart van Dal stond. Na al die jaren ziet Bart hem nu steeds meer als een vaderfiguur.

“Eigenlijk kwam ik in een gespreid bedje, de meeste evenementen waren prima geregeld”, zegt Bart. In die periode ging het nog opwaarts met carnaval. Het meest dierbaar was voor Bart de zaterdagmiddag in café Den Engel, waar in alle beslotenheid ‘Het Zorgenkind’ carnaval vierde en de jeugdprins en -prinses met gevolg en direct aansluitend de prins met Raad van Elf en gevolg een bezoek brachten. “Verschillende keren stond ik er met de tranen in mijn ogen.” Hij was echt niet de enige.

het-zorgenkind

Een van de hoogtepunten was ook de carnavalsmis. Nu nog steeds, ondanks de leegloop en alle kritiek op het instituut is de kerk op zaterdagochtend met carnaval stampvol. De bezoekers beschouwen de mis als het begin van het carnaval. De mis is in gang gezet onder het bewind van prins Huipino en door pastoors als Goedhart en Jesudoss voortgezet. Ook de nieuwe pastoor LeBrun kwam vorig jaar met een verrassend carnavaleske preek.

carnavalsmis
Samen met Bart halen we herinneringen op en praten over de steeds groter en dus duurder wordende optocht en over het moment dat de kerkklok half drie sloeg en op de Verdilaan de Eksperriestèkers de optocht openden, natuurlijk voorafgegaan door Marinus van den Hout, beter bekend als Marientje, die trots het vaandel droeg. Herinneringen ook aan de Elluf Steruren, waar voor de vereniging de centjes verdiend werden. Een evenement ook dat gaandeweg door de jeugd werd omarmd. Jongeren gingen toch al naar De Ster, maar ontdekten dat achter die oubollig lijkende kapellenrodeo en de strijd om de Gouden Knotwilg, wat enigszins leek op het oude groeplopen, een geweldig feest schuilging. De Elluf Steruren trokken bomvolle zalen en de kaartjes waren praktisch voor de start van de voorverkoop al uitverkocht.

2013 optocht

Over de teksten voor zijn speeches, zegt Bart: “Ik sprak met Henk van Kessel wat onderwerpen door, die Henk voor me bewerkte, uitwerkte, verbeterde of veranderde, waarna hij het op papier zette en dan bij mij in de bus deed.” Ieder carnavalsjaar had en heeft zijn eigen thema. Bart haalt een paar afgesloten emmers tevoorschijn met daarin talloze onderscheidingen, maar ook attributen zoals kleppers, een ratel, een spatlap en een rieten hoedje die op thema’s slaan als: ‘Hauwt oewe raotel es ik raotel’ of ‘Allemaol onder de hoed van Piet van Ooijen’. Of het letterspelletje met het thema: ‘Maokt de ge ze woensdag allemaal op een rij-ke het’. De thema’s kwamen vooral uit het brein van Henk van Kessel. ‘Het moet veul lijken, maar niks kosten’, was zijn motto. Ook de ultieme onderscheiding De Vetleren-medaille, gemaakt uit echt leer met daarin gestanst het wapen van Knotwilgendam. Bij het omhangen werd die door prins Bartoni steeds aangeprezen als: “Gesneeje uit de huid van een goei koeijke dè van mérrege nog 20 liter goei roome gaaf”.

bartoni-2

Drie jaar zou zijn ambtsperiode duren. Dat had Bart van Dal vooraf afgesproken. Door een beetje spijt, met een tussenperiode die anders was dan verwacht en de behoefte van Knotwilgendam aan weer een nieuwe prins ging hij nog één jaar overstag.
Op de 11-11-viering in 1991 wordt Bart wederom prins Bartoni. Dat deed hij omdat in de gemeenschap zoveel mensen rondlopen die belangeloos bezig zijn op zeer uiteenlopende gebieden en altijd op de achtergrond blijven en dat dat zo vaak onbelicht blijft. De Gouwe Knotwilg was geboren. Het Nieuwjaarstreffen, een soort gemeentelijke nieuwjaarsreceptie met veel verenigingen en een carnavalesk tintje, werd aangegrepen om een bijzonder iemand te onderscheiden. Als eerste, waarvoor zelfs de Poolse ambassadeur naar De Ster kwam, was de Gouwe Knotwilg voor mevrouw Kmiolek van Son. Haar huis stond altijd vol met kleding, die door haar belangeloos ingezameld, gewassen en versteld werd en daarna verzonden naar het straatarme geboorteland van haar man, een van onze voormalige Poolse bevrijders.

het-hogerhuijs

Na een afkickperiode in het Hoogerhuys van Knotwilgendam verliet Bart het carnavalstoneel. Echt toneelspelen doet hij dit moment nog bij de Miksers en met carnaval gaan de Van Dal’s niet meer op stap. Als de klanken van de muziekskes en praalwagens naar hun buurt komen om op te stellen voor de optocht, maken Bart en Janet dat ze weg zijn. “Carnaval heeft mijn kijk op het leven erg veranderd. Het cliché dat carnaval mensen gedurende een paar dagen totaal doet veranderen is echt zo. Geestelijk erg rijk ben ik er van geworden”.

Voor het maken van een actuele foto bij dit artikel vraag ik Bart naar een favoriete plek. Om emotionele redenen wil hij graag dat de foto genomen wordt op de plek waar met groot ceremonieel een knotwilg is geplaatst, aan Het Lomp Eind, waarbij door hem zelf de buis met oorkonde en een fles drank begraven werd. Hemelsbreed 200 meter van de plaats waar de schutspatroon van het Vlijmense carnaval, Piet van Ooijen, werd geboren.

bart-v-dal-op-t-lomp-eind

Dit is een bijdrage in de serie Anno Heusden: Van de Prins geen kwaad, deel 1. M.u.v. de kleurenfoto’s zijn alle foto’s uit de carnavalsperiode tussen 1977 -1986.

29-01-2013 © Tekst en foto’s Ad van Kessel.

Vorige
Volgende
Reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Praat mee